info@preveza1821-2021.gr

Η Παλιγγενεσία του 1821 είναι γεγονός πολύπλευρο που υπερβαίνει τα Αριστοτέλεια «το συμβεβηκός» και «το ενδεχόμενον», δηλαδή το εκάστοτε ορατό και το προβλεπόμενο. Επιπλέον το Εικοσιένα δεν βρίσκεται στα χαρτιά. Χώρος του είναι η ψυχή και η καρδιά των Ελλήνων. Κι’ ο χώρος αυτός δεν έχει όρια.

Δεν αποφεύγω την κοινοτοπία, λέγοντας ότι ο πολιτισμός των Ελλήνων είναι κλασικός. Κλασικό  θεωρείται το αξεπέραστο, εκείνο που χρησιμεύει ως πρότυπο προς δημιουργία. Εδώ ιδρύθηκαν οι περισσότερες επιστήμες και τέθηκαν τα θεμέλια πολλών άλλων. Μέσα σε δύο αιώνες, από το 600 – 400 π.Χ., η Ελλάδα έδωσε στον παγκόσμιο πολιτισμό όσα δεν έδωσαν τρεις χιλιετηρίδες όλων των άλλων πολιτισμών. Εφεύραν όλα τα είδη του λόγου και τα ανήγαγαν σε ανυπέρβλητο ύψος τελειότητας. Δημιούργησαν τα αθάνατα μνημεία της λογοτεχνίας, μετέτρεψαν τον μύθο και τα ιστορικά ενθυμήματα  στην επιστήμη της Ιστορίας, εισήγαγαν στην Τέχνη τους κανόνες του μέτρου, της αρμονίας και της χάριτος, μεταμόρφωσαν το χάος των μυθικών δοξασιών σε φιλοσοφία και επιλήφθηκαν της λύσεως προβλημάτων αιωνίου και οικουμενικού ενδιαφέροντος, όπως η γένεση του κόσμου, η προέλευση του ανθρώπου, η έννοια του Θεού κ.ά.

 Οι αρχαίοι Έλληνες τοποθέτησαν στην πλέον περίοπτη θέση τον άνθρωπο ως ελεύθερη προσωπικότητα. Έθεσαν τις βάσεις των διαφόρων πολιτειακών συστημάτων, επί των οποίων στηρίζονται τα σημερινά πολιτεύματα με κορύφωση την Δημοκρατία. Θέσπισαν κανόνες που καθόριζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου και εφήρμοσαν σειρά μέτρων που αποτελούν τις βάσεις της ιδέας της Ισοπολιτείας και της Κοινωνικής Πρόνοιας. Για πρώτη φορά ο άνθρωπος απέκτησε καθαρή συνείδηση για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Δεν μέθυσε από τα δικαιώματα, δεν εξουθενώθηκε από τις υποχρεώσεις. Πήρε και από τον αναρχούμενο ατομισμό και από την πειθαρχημένη υποταγή όλα τα γόνιμα στοιχεία και δημιούργησε το καταπληκτικό ανθρώπινο θαύμα που ονομάζεται Ελευθερία, έννοια άγνωστη σε όλους τους λαούς του κόσμου.

Εδώ δημιουργήθηκαν οι ιδέες της Πατρίδας και της Φιλοπατρίας. Με τον Όμηρο ανατρέπεται το κυρίαρχο στην εποχή του πνεύμα των λαών. Μέχρι τότε οι βασιλείς ήταν οι μόνες ηρωικές μορφές. Στην αρχαία Αίγυπτο δεν υπάρχουν ήρωες πλην των Φαραώ. Δεν υπάρχουν υπέρ πατρίδος πεσόντες. Ταυτόχρονα, η ιδέα της φιλοπατρίας ανυψώθηκε σε ύψιστη αρετή. Πώς μπορεί κανείς να εκφράσει εναργέστερα την αγάπη προς την πατρίδα από τον ομηρικό στίχο «Εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης»;. Στους αρχαίους Έλληνες απαντάται και η αξιωματική στάση των  εναρέτων ανδρών να ιεραρχούν υπεράνω του ύψιστου αγαθού, που είναι η ίδια ζωή, τον ένδοξο θάνατο για την ελευθερία. Αυτή η αποτίμηση της ζωής δημιούργησε την χορεία των ηρώων της ελληνικής Ιστορίας. Το «καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή», αποτελεί αντανάκλαση και απόηχο του χωρικού του Λυκούργου: «Ου ποιήσομαι περί πλείονος το ζην της ελευθερίας». Η αχανής Ασία δεν νικήθηκε από υπέρτερες δυνάμεις. Νικήθηκε από την γενναιότητα των Ελλήνων, από τα τραγούδια του Ομήρου, από την ευρυθμία του Παρθενώνα, από την αιχμή του φιλοσοφικού δόρατος. Στον Παρθενώνα, ο Φειδίας θέλει την θεά Αθηνά σκεπτόμενη και ταυτόχρονα οπλισμένη. Αυτή η άρρηκτη σχέση Σοφίας και Γενναιότητας διατήρησε αλώβητο τον ελληνισμό και σταθερό τον βηματισμό του στα ανηφορικά σκαλοπάτια των χιλιετηρίδων.

Η τουρκική κατοχή προκάλεσε δραματική πτώση της πολιτιστικής στάθμης στην χώρα μας. Όμως το αρχαίο ελληνικό πνεύμα σιγόκαιε αλώβητο στα βάθη της ψυχής των Ελλήνων με τον μύθο, τον θρύλο, την ποίηση και το κρυφό σχολείο, τουλάχιστον τα πρώτα 150 χρόνια της σκλαβιάς. Εν συνεχεία σε κέντρα αναζωπύρωσης της πνευματικής ζωής του έθνους με την ανεκτίμητη συμβολή της εκκλησίας μας, της ιεράς αυτής κιβωτού που διαφύλαξε, μαζί με τα σχολεία μας, αλώβητη και γονιμοποιό την παράδοσή μας, την γλώσσα, την θρησκεία, την εθνική μας συνείδηση και το ένδοξό μας παρελθόν.

Περί τα τέλη του 18ου αιώνα, η Αμερικανική και η Γαλλική Επανάσταση τάσσουν τον λαό αντιμέτωπο του μονάρχη. Ο μονάρχης δεν έχει από μόνος του εξουσίες. Οι εξουσίες πηγάζουν από το έθνος. Κατ’ ανάγκη λοιπόν κάθε εθνότητα  πρέπει να συγκροτηθεί σε αυθύπαρκτη και κυρίαρχη Πολιτεία, δηλαδή να συγκροτήσει κράτος στο έδαφος στο οποίο διαβιώνει.  Αυτή είναι η Αρχή των Εθνοτήτων. Έχοντας συνείδηση της Αρχής αυτής ο Κοραής, το 1803 στο Παρίσι, ενώπιον της συσταθείσης Societe des Observateurs de l’ Homme, ανέγνωσε ενώπιον της ολομελείας υπόμνημα, σύμφωνα με το οποίο το ελληνικό έθνος από αιώνων βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τους Τούρκους, με συνέπεια οι Έλληνες «να είναι αιχμάλωτοι πολέμου και όχι σκλάβοι» («prisonnier de guerre et non esclave»). Δούλοι υπήρξαν μόνον όσοι δέχθηκαν την μοίρα  τους, επειδή δεν είχαν συνείδηση της ιστορικής τους συνέχειας και του παρελθόντος τους. Αυτό το παρελθόν διατήρησε το ζώπυρον στις ψυχές των Ελλήνων.

«To κατανυκτικότερο των θεαμάτων επί της σκηνής του κόσμου ήταν η ανέγερση ενός πεπτωκότου έθνους, γεγονός ακόμη περισσότερο μεγαλειώδες , αν τύχει το ανεγειρόμενο έθνος να έχει και ένδοξο καταγωγή»,  μας λέει ο Τρικούπης. Αυτό το παρελθόν, δηλαδή η υπερηφάνεια της καταγωγής διοχέτευσε στις ψυχές των αγωνιστών του ’21 τον ενθουσιασμό, παρ’ όλα τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετώπισαν, όπως τις μεγάλες ελλείψεις σε εξοπλισμό και τους ελάχιστους πόρους.

Η Επανάσταση ήταν υπεράνω παντός επαναστατικού κινήματος, γι’ αυτό είναι τεράστιες οι κοσμοϊστορικές της συνέπειες. Δεν ήταν εξέγερση μιας φυλής εναντίον άλλης, ούτε κίνημα τάξεως κοινωνικής ή ομάδος, η οποία ζητεί δικαιώματα ισοπολιτείας ή πολιτική μεταβολή. Ήταν καθολική εξέγερση και αγώνας ενός λαού που, ενώ είχε επί αιώνες αποτελέσει το κέντρο της ιστορικής ζωής της ανθρωπότητας, εθεωρείτο δια παντός νεκρός. Ποτέ όμως δεν νεκρώθηκε στο υποσυνείδητο της φυλής η μνήμη της άφθαρτης δόξας του αρχαίου μεγαλείου. Γραμματισμένοι και αγράμματοι έβλεπαν με την ενόρασή τους να ακτινοβολεί στο διηνεκές η αίγλη του Παρθενώνα. Οι πρώτοι εξέφραζαν το φως της ιστορικής ελληνικής συνείδησης και οι πολυπληθέστεροι δεύτεροι, την πυρωμένη ανθρακιά της ελληνικής ιστορικής πίστεως. Χωρίς τους πρώτους, τους λίγους, η Ελλάδα δεν θα είχε φωνή. Χωρίς τους δεύτερους, τους πολλούς, η Ελλάδα δεν θα είχε σφυγμό. Χωρίς τους πρώτους δεν θα είχε προβολή. Χωρίς τους δεύτερους δεν θα είχε καταβολή.

 Όμως, καίτοι η Ελλάς δεν είχε πεθάνει, το λίαν τολμηρό σχέδιο των Ελλήνων να αντιμετωπίσουν το λεγόμενο δόγμα της νομιμότητας που δέσποζε στις διεθνείς σχέσεις, ήταν στην πραγματικότητα  ένα θαύμα. Η Ελληνική Παλιγγενεσία απορρέει από αυτήν την πηγή του ελληνικού θαύματος. Γι’ αυτό η παγκόσμια ποίηση και η διανόηση χαιρέτησαν το ’21 ως την μεγαλοπρεπή αναγέννηση του πολιτισμένου κόσμου. Την αναγέννηση αυτή εκφράζει και η ποιητική ρήση του Γερμανού ποιητή και φιλέλληνα Wilhelm Müller (1794-1827): «Άνευ της Ελευθερίας τι θα ήτο η Ελλάς και άνευ της Ελλάδος τι θα ήτο ο κόσμος!!».

Το 1821 ενεφύσησε νέα πνοή σε όλον τον διανοούμενο κόσμο της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης. Ο Γάλλος φιλόσοφος- συγγραφεύς Louis Menard (1822-1901), έγραψε το 1897: «Η νεοτέρα Ελλάς μου έδωκε κάτι περισσότερον από μαθήματα· παρασκεύασε με το παράδειγμά της την ηθικήν  μυσταγωγίαν του μέλλοντος. Ο 7ετής πόλεμος των Ελλήνων δια την Ανεξαρτησίαν των είναι σελίς ενδοξοτάτη εις τα χρονικά της ανθρωπότητος. Δεν ευρίσκω τίποτε τόσον ωραίον εις την καθολικήν  ιστορίαν που ανεπτύχθη επί επτά έτη από τον ελληνικόν λαόν δια να επανακτήσει την ελευθερίαν του». Ο Γερμανός ιστορικός του 19ου αιώνα Buile έγραψε: «Την δεκαετία 1820-1830 υπήρξε άλυσις γεγονότων, τα οποία ενίσχυσαν το φρόνημα της εθνικής ενότητας και ελευθερίας και διέλυσαν την απογοήτευσιν που εξώθει τα πλήθη εις την εγκατάλειψιν παντός ιδανικού εις την δημοσίαν ζωήν. Αυτά τα γεγονότα ήσαν οι αγώνες των Ελλήνων δια την ελευθερίαν. Οι αγώνες αυτοί διατήρησαν, επί ολόκληρα έτη, λαμπράν και αγνήν την φλόγα του ενθουσιασμού και έδωσαν παρηγορίαν και ελπίδα, εις μιαν στιγμήν, κατά την οποίαν έφερον τον άνθρωπον εις αθυμίαν και απογοήτευσιν. Εστερέωσαν αφ’ ενός την πίστιν επί το αναφαίρετον των εθνικών δικαίων και αφ’ ετέρου επί την ιδέαν, ότι πάσα τυραννία έχει ένα τέλος».

Το 1821 έδειξε κάτι που λησμονήθηκε μετά την πτώση του Ναπολέοντα και την συγκρότηση της Ιερής Συμμαχίας, ότι δηλαδή «δεν υπάρχουν ακλόνητα καθεστώτα και ότι όσο πιο αυταρχικά είναι τόσο περισσότερο είναι εύθραυστα». Ποιός μπορούσε να φανταστεί ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία θα είχε νικηθεί από μια φούχτα ραγιάδων!! Και άλλοτε είχε χάσει μάχες, αλλά ποτέ δεν ηττήθηκε. Το 1821 υπήρξε μέγα ιστορικό γεγονός, επειδή κλόνισε οριστικά το δέος των λαών και την πίστη στον μύθο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η ελληνική Επανάσταση δημιούργησε νέο δίκαιο στις σχέσεις μεταξύ  των ευρωπαϊκών  λαών.  Λαοί εξεγείρονται, το φιλελληνικό πνεύμα γιγαντώνεται, τα ανακτοβούλια εκβιάζονται. Ένας καινούργιος κόσμος αρχίζει να προβάλλει στην Ευρώπη, που είχε αποκοιμηθεί εγκλωβισμένη σε στατικά σχήματα. Η Ιερή Συμμαχία,  ηθικά καταρρακωμένη, διαλύεται και ως πολιτικός συνασπισμός μετά την διάσταση Ρωσίας και Αυστρίας. Στην Ιταλία ενισχύθηκε το αίσθημα της εθνικής ενότητας και της πολιτικής ελευθερίας. Στην Γαλλία τα φιλελεύθερα πολιτικά κόμματα, που ενδυναμώθηκαν με την διάλυση της Ιερής Συμμαχίας, κατέλυσαν το 1830 το απολυταρχικό σύστημα, χωρίς η άλλη μοναρχική Ευρώπη να τολμήσει να παρέμβει. 

Οι αγωνιστές του ’21 με υπερηφάνεια τόνιζαν ότι συνεχίζουν τον πόλεμο κατά των βαρβάρων που άρχισαν οι πρόγονοί τους, ταυτίζοντας τους Τούρκους με τους Πέρσες. «Σταθείτε ΠΕΡΣΙΑΝΟΙ να πολεμήσετε», φώναζε ο Νικηταράς στους υποχωρούντες Τούρκους στα Δολιανά.  Το 1821 δεν συγκρούστηκαν δύο λαοί, αλλά δύο κόσμοι. Ο κόσμος της Ασίας προς τον κόσμο της Ευρώπης, τον Ελληνικό κόσμο. H σημασία της σύγκρουσης αυτής ήταν ανάλογη εκείνης της μάχης του Μαραθώνα, αν και σε διαφορετική κλίμακα. Ας σημειωθεί ότι ο W. Duran (1885-1981) στο έργο του «Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού», Τόμος Β, αναφέρει: «Ο Ελληνοπερσικός πόλεμος ήτο η σημαντικοτέρα σύγκρουσις της ευρωπαϊκής ιστορίας, διότι κατέστησε δυνατήν την ύπαρξιν της Ευρώπης» και ο Πλάτων «Η Περσών επίθεσις τοις Έλλησιν, ίσως δε σχεδόν άπασιν τοις την Ευρώπην οικούσιν εγένετο» (Πλάτων, Νόμοι 698 Β’).

Η έκβαση του αγώνα προκάλεσε ηθική και ψυχική αναθάρρηση των Ελλήνων, αφού για πρώτη φορά ο ελληνισμός απέκτησε πολιτική υπόσταση με την μορφή του εθνικού κράτους. Αυτό ενεφύσησε στην ελληνική ψυχή πίστη στην δύναμή της και στην ικανότητά της να επιδιώξει την απελευθέρωση και των άλλων υπόδουλων ελληνικών περιοχών, γεγονός που οδήγησε σταδιακά στον σχηματισμό της Μεγάλης Ιδέας, που διατυπώθηκε και επίσημα στην Βουλή στις 14/1/1844 από τον Ιωάννη Κωλέττη.

Την παράδοση του ’21 οφείλουμε όλοι να την διατηρήσουμε ζωντανή, επειδή πιστεύω πως δεν είναι ο χρόνος αλλά ο άνθρωπος ο κύριος φθοροποιός παράγοντας. Το κάλεσμα του Γένους επιβάλλει κάθε γενεά να είναι καλύτερη από την προηγούμενη και να έχουμε ως στόχο να είμαστε και όχι να γίνουμε «πολλώ κάρρονες».

Έγραψε ο Κώστας Μιχαηλίδης: «Η 25η Μαρτίου σφραγίζει το παρόν του νέου Ελληνισμού, που έρχεται να πάρει την θέση του ανάμεσα στους λαούς της νεώτερης ιστορίας. Είναι η πρωταρχή  μας, στην οποία γυρίζουμε με δέος, γιατί φέρνει μέσα της το θαύμα μιας μεγάλης στιγμής. Η στιγμή όμως τούτη που απλώνει και γεμίζει το παρελθόν και το μέλλον μας προβαίνει αμείλικτα σαν ένας κριτής μας. Γιατί  το δικαίωμα που μας έδωσε να είμαστε σήμερα παρόντες μέσα στην ιστορία δεν είναι χάρισμα αλλά χρέος απέναντι στο παράδειγμα ζωής που χάραξε εκείνη. Είναι ασίγαστη αγρύπνια μπροστά στη μια, αιώνια μοίρα του Ελληνισμού».

Μιχαήλ Γ. Λουκάς

Ομότιμος Καθηγητής, πρώην Πρύτανις του Γ.Π

Categories: Uncategorized

0 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας μας προστατεύεται!!