info@preveza1821-2021.gr

«Αποκριάτικος λαϊκός εορτασμός στις στήλες του Ολυμπίου Διός στα χρόνια του Όθωνα» σε επιχρωματισμένη λιθογραφία  του 1844.

Γνωρίζουμε ότι οι Απόκριες είναι μια γιορτή με βαθιές ρίζες στη Αρχαία Ελλάδα και την λατρεία του Διονύσου, γιορτή που ταυτιζόταν με το αίτημα για ευκαρπία, γονιμότητα και την εξασφάλιση της υλικής ευημερίας. Για το λόγο αυτό και οι αποκριάτικοι εορτασμοί ξεκίνησαν από τις αγροτικές περιοχές, για να φτάσουν τελικά στα αστικά κέντρα.

    Πώς γιορτάζονταν όμως οι Αποκριές στη υπόδουλη Ελλάδα και κατά την διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα του 1821;

Θα κάνουμε μια ενδεικτική αναφορά σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας μας.

Απόκριες στην Αθήνα   

  Υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες σχετικά με τον εορτασμό των ημερών ,

  Ο Δημήτριος Καμπούρογλου έγραφε, πως οι Αποκριές  ήταν μία αποκλειστικά οικογενειακή γιορτή και όλοι συγκεντρώνονταν στο σπίτι του μεγαλύτερου  ή του επισημότερου της κάθε οικογένειας. Σμπληρώνει όμως, ότι στους δρόμους εμφανίζονταν μασκαράδες, τα «είδωλα», που ήταν ένα είδος επαγγελματιών.

  Ο Δημήτριος Καλλιφρονάς, αγωνιστής του 1821 και μετέπειτα πρόεδρος της βουλής των Ελλήνων και δήμαρχος Αθηναίων, στο ημερολόγιό του το 1800 έγραφε ότι «εφέτος τις απόκριες χορέψαμε».  

 Ο γνωστός περιηγητής John Cam Hobhouse (1786-1869), φιλέλληνας και συνοδοιπόρος του Βύρωνα στις περιηγήσεις του ανά την Ελλάδα, εξιστορεί ότι κατά τη διάρκεια του «Καρναβαλιού» νεαροί Αθηναίοι έκαναν επισκέψεις στους ξένους, που βρίσκονταν στην Αθήνα,  μεταμφιεσμένοι σε Άγγλους.  

    Πρέπει να σημειωθεί ότι οι Τούρκοι έδειχναν μεγάλη ανοχή σε αυτά τα περιπαικτικά έθιμα των χριστιανών.

Απόκριες στην Πάτρα

    Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι Απόκριες στην Πάτρα δεν γιορτάζονταν με τον τρόπο που γνωρίζουμε σήμερα. Όμως  είναι σίγουρο ότι η πόλη, λόγω του λιμανιού της, ήταν κοντύτερα στις καρναβαλικές εκδηλώσεις, που γίνονται την ίδια περίοδο σε Επτάνησα και Ιταλία, από οποιαδήποτε άλλη περιοχή της χώρας.

   Ο πρώτος αποκριάτικος χορός στην Πάτρα καταγράφεται το 1829  στο σπίτι του πλούσιου σταφιδέμπορου Μωρέττη, προς τιμήν των γαλλικών στρατευμάτων που απελευθέρωσαν την πόλη από τους Οθωμανούς. Σύμφωνα με μαρτυρίες του γάλλου αξιωματικού Mansare το γλέντι, που περιελάμβανε μουσική από  ένα βιολί και δύο κιθάρες,είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον: «Δεν έλειπε τίποτα σε αυτή την εσπερίδα. Κι επιπλέον, μπορούσαμε να καπνίσουμε κι η κυρία Μωρέττη η ίδια μας πρόσφερε επανειλημμένως μακριές πίπες από γιασεμί, γεμάτες από το μυρωδάτο καπνό της Ανατολής. Δεν εθεωρείτο καθόλου απρεπές να καπνίζεις ανάμεσα στις χαριτωμένες εκείνες καλλονές που μας περιτριγύριζαν».

  Στην Πάτρα,  δύο χρόνια μετά, έγινε και ο πρώτος επίσημος καρναβαλικός χορός προς τιμήν του κυβερνήτη της χώρας Ιωάννη Καποδίστρια. Σε αυτόν ακούγονταν δυτικοί ρυθμοί και ο κόσμος χόρευε μαζούρκα και πόλκα, γεγονός που προκάλεσε την κοροϊδία των  παρόντων  αγωνιστών του Αγώνα, που αντιδρούσαν στην εξάπλωση των «φράγκικων» εθίμων.

Απόκριες στο Ηράκλειο

    Μετά την άλωση του Μεγάλου Κάστρου από τους Τούρκους, όλες οι δημόσιες εκδηλώσεις των χριστιανών σταμάτησαν.

   Για τους μασκαράδες ήταν επικίνδυνο να εμφανιστούν δημόσια και έτσι οι  αποκριάτικες γιορτές γίνονταν μόνο σε σπίτια. Οι  μασκαράδες πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, κρυφά, από τον  φόβο των Τούρκων. Τότε ήταν της μόδας οι άντρες να ντύνονται με φέσια, σαλβάρια και πρόσθετες μουστάκες, ή να βάφουν μαύρο το πρόσωπο τους και να παριστάνουν τους αράπηδες και οι γυναίκες να  ντύνονται χανούμισσες με μιλάγιες δανεικές από τις τουρκάλες.

  Προς τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας η ισχύς των κατακτητών είχε μειωθεί και η Κρήτη ήταν ήδη σε καθεστώς ημιαυτονομίας με πολλά προνόμια από την Πύλη. Οι Καστρινοί δεν αρκούνταν πια στο «από σπίτι σε σπίτι» και άρχισαν οι δημόσιες εμφανίσεις των μασκαράδων. Τέλος το 1883 (ή το 1884 σύμφωνα με άλλη πηγή)έγινε το πρώτο δημόσιο καρναβάλι. Οι χριστιανοί καρναβαλιστές ήταν προφανέστατα προκλητικοί και οι Τουρκοκρητικοί διαμαρτυρήθηκαν έντονα στον Κιουρδ Εσάτ Πασά, ο οποίος σταμάτησε το καρναβάλι και κάλεσε τους καρναβαλιστές ενώπιον του, προτού να ολοκληρωθεί η παρέλαση στην Πλατιά Στράτα. Τελικά, παρά την οργή των τουρκοκρητικών, ο πασάς έδωσε την έγκρισή του να ολοκληρωθεί η παρέλαση.

Απόκριες και Καθαρή Δευτέρα στο Γαλαξίδι

    Στο Γαλαξίδι το έθιμο των αλευρομουτζουρωμάτων κρατάει αιώνες, καθώς η απαρχή του είναι δύσκολο να εντοπιστεί.

   Πάντως σύμφωνα με την περιγραφή του Άγγλου περιηγητή Dodwell, που επισκέφτηκε το 1801 το Γαλαξίδι, το έθιμο πραγματοποιείτο και επί τουρκοκρατίας :

« … Ήταν Αποκριές. Γενική ευθυμία επικρατούσε στην πόλη. Ένα ηλιόλουστο διάλειμμα μιας συννεφιασμένης ημέρας. Οι Έλληνες φαίνονται αποφασισμένοι να χαρούν αυτή τη διασκέδαση, που ακόμα και οι αποχαυνωμένοι τύραννοί τους δεν μπορούν να εμποδίσουν. Πολλοί φορούσαν μάσκα και άλλοι είχαν μουτζουρώσει τα πρόσωπά τους. Χοροπηδούσαν, ξεφώνιζαν, τραγουδούσαν. Τελικά στήθηκε χορός, ένας κύκλος για τους άντρες, ένας για τις γυναίκες. Στην αρχή οι χορευτικές κινήσεις γίνονταν με περπατητό ρυθμό, ύστερα η μουσική ζωήρεψε, έγινε πιο γρήγορη και έφθασε σε κινητικό παραλήρημα. Οι εξαντλημένοι χορευτές αποσύρονταν και έμπαιναν άλλοι…».

   Το έθιμο πραγματοποιείται συστηματικά από το 1840 μέχρι σήμερα.

Απόκριες στη Νάουσα

   Το έθιμο “Γενίτσαροι και Μπούλες”,  που κάθε χρόνο αναβιώνει στη Νάουσα έχει τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία. Σύμφωνα με το έθιμο, οι αρματολοί και οι κλέφτες έβρισκαν την ευκαιρία στις Απόκριες να κατεβούν στην πόλη μασκαρεμένοι και να γλεντήσουν με συγγενείς και φίλους χωρίς να τους αναγνωρίσουν οι Τούρκοι.

   Οι Γενίτσαροι (Γιανίτσαροι) φορούν φουστανέλες, τσαρούχια, βαριά ασημένια νομίσματα, ενώ στο πρόσωπο φορούν την περίφημη μάσκα από κερωμένο πανί με ζωγραφιστό μουστάκι. Οι Μπούλες είναι επίσης άνδρες, ντυμένοι με γυναικεία παραδοσιακά ρούχα και στο πρόσωπο φορούν βαμμένες μάσκες.
   Την Καθαρά Δευτέρα οι Γενίτσαροι βγάζουν τη μάσκα και ξεχύνονται και πάλι στους δρόμους αποκαλυμμένοι.

Αναστασία Κόρρου

Categories: Uncategorized

0 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας μας προστατεύεται!!